Twee opvallende signalen in één week tijd. Bij Cambridge University Press verscheen Language Weaponization van Luis Javier Pentón Herrera. En in Washington DC zorgde de mysterieuze cijfercombinatie 8647, uitgekerfd in een grasperk nabij het Witte Huis, voor ophef. Voor sommigen onschuldige cijfers, voor anderen een politieke dogwhistle.
Toeval? In ieder geval is de indruk dat taal tegenwoordig vaker als wapen ingezet wordt. Dat gewapende taal in opmars is. En nu dankzij GenAI iedereen kan schrijven, heeft ook iedereen toegang tot een heel arsenaal taalwapens om te manipuleren of mensen tegen elkaar op te zetten: dogwhistles, gaslighting, dehumanisering, semantische manipulatie, noem maar op.
Tijdens zijn stage bij De Taalsector verdiepte masterstudent meertalige communicatie Stef Van Oostende zich in gewapende taal. Hij organiseerde er ook een geslaagde ontbijtworkshop over.
In dit gesprek legt hij uit over welke taalmechanismen het gaat, hoe de taalwapens werken, hoe je ermee om kunt gaan en wat hij voor de rest nog allemaal naar boven spitte.
Taal als slagveld
De Taalsector, Gent, 15 juni 2026 - Schelden, kwetsen, pesten, manipuleren ... jij vraagt, AI draait. Razendsnel gegenereerd en gepersonaliseerd. Polariseren, dehumaniseren, angst aanwakkeren, wij tegen zij ... Jan met de laptop kan het op industriële schaal.
De taaloorlog wordt niet aan de landsgrenzen gevoerd, het front loopt dwars door je huiskamer, de vergaderzaal, de commentaarsecties van je krant, je nieuwsfeeds. Taal kan verbinden, taal kan ook splijten. We weten dat. Taal kan mooi maken, taal kan kapotmaken. Je kunt dus maar beter weerbaar zijn. En minstens de taalwapens herkennen wanneer ze tegen je gebruikt worden. Of tegen iemand anders die het niet beseft. Misschien wil je dan opstaan en verweer bieden. In de tegenaanval gaan? Of vreedzaam protesteren?
Als taalprofessionals staan we om zo te zeggen aan het front. Met onze taalexpertise zijn we misschien bovengemiddeld alert, toch is het waardevol om even wat langer stil te staan bij taal als wapen, wat het precies is, hoe het werkt en hoe je er mee om kunt gaan.
Dogwhistles en eufemismen
- Stef, vorige week stond de cijfercombinatie 8647 in koeien van letters, of beter cijfers, in een grasperk van de National Mall in Washington gekerfd. Ik wist niet waar 86 en 47 voor stonden, maar anderen blijkbaar wel. Een mooi voorbeeldje van een dogwhistle of hondenfluitje en een illustratie van taal als wapen?
Stef: "Dat is het zeker. Ik wist ook niet dat 86 die achterliggende betekenis had. Voor wie het hondenfluitje in Washington niet hoorde: Trump is de 47ste president van de Verenigde Staten en in Amerikaanse straattaal kan 'vermoorden' een verdoken betekenis van 86 zijn. Volgens mij is het een goed voorbeeld van een dogwhistle: een woord, symbool of cijfer zoals in dit geval, dat voor de meeste mensen onschuldig oogt, maar voor de doelgroep een verdoken, vaak denigrerende boodschap draagt. Dus echt zoals een hondenfluitje: bij sommigen komt de betekenis binnen, bij anderen niet."
"Een ander voorbeeld is het cijfer 88, dat neonazi’s online gebruiken om Heil Hitler te kunnen zeggen. Of het woord familiewaarden. Wie kan er nu tegen familiewaarden zijn? Maar het woord wordt soms gebruikt om verzet tegen LGBTQ+-rechten uit te drukken. Als er commotie van komt, is een dogwhistle gemakkelijk te ontkennen; je kunt altijd zeggen dat je niets wist van de verborgen boodschap. Tegelijkertijd is er op het internet veel te vinden over dogwhistles. Je kunt je dus wel een beetje inlezen."
- Interessante manier om betekenissen te verhullen. Dat laatste zie je ook in andere vormen opduiken?
Stef: "Zeker. Neem het eufemisme. Daarmee kun je pijnlijke woorden verzachten, maar een eufemisme kan ook de harde realiteit verhullen in een mediatoegankelijk jasje. Veel bedrijven spreken liever van herstructurering dan van werknemers ontslaan. En vredesmissies zijn vaak helemaal niet zo vredig van opzet."
- Hoe ga je hiermee om?
Stef: "Ik zou zeggen, dwing duidelijke taal af."
- 'U noemt het herstructureren, maar eigenlijk bedoelt u werknemers ontslaan?' Zoiets?
Stef: "Ja, gebruik zelf de letterlijke betekenis van een woord, niet de verbloeming."
Dehumanisering en wij-zijretoriek
- Taal wordt niet alleen gebruikt om te verbloemen natuurlijk. Soms lijkt het net omgekeerd. Leiders als Trump en Poetin nemen geen blad voor de mond.
Stef: "Dat kun je wel zeggen. Het taalgebruik in onze samenleving wordt gewelddadiger. Denk maar aan hoe Trump spreekt over zijn tegenstanders, zowel in binnen- als buitenland. Of hoe hij migranten constant als criminelen bestempelt. Een studie heeft aangetoond dat Trump sinds zijn eerste presidentstermijn steeds meer geweld-gerelateerde woorden is gaan gebruiken. Hij gebruikt evenveel gewelddadige taal als Kim Jong Un en meer dan eender welke democratische leider ooit."
- Zijn taal is niet alleen gewelddadig maar ook racistisch. Trump noemde Somalische immigranten vuilnis dat niets bijdraagt, hij zei dat hun land stinkt en dat hij ze niet in de VS wil.
Stef: "Ja wat Trump doet, noemen we dehumaniseren of ontmenselijken. Hij ontneemt mensen hun menselijkheid door hen als illegalen of vuilnis te bestempelen. En dat is net het gevaar: wie mensen met taal reduceert tot objecten of dieren, maakt het gemakkelijker om hen vervolgens ook zo te behandelen. Taal heeft een grote invloed op hoe mensen denken. Daarom is het belangrijk om dehumaniserende termen niet over te nemen en de menselijkheid centraal te blijven stellen."
- Als je voortdurend negatief spreekt over een bepaalde groep, zet je ook je publiek tegen die groep op.
Stef: "Het is inderdaad een efficiënte manier om mensen tegen elkaar op te zetten. Een voedingsbodem voor polarisatie ook, die je nog kunt aanwakkeren met een wij-zijretoriek. Hierdoor gaan mensen zichzelf identificeren met een bepaalde groep, de wij-groep, en zich afzetten tegen wie daar niet bij hoort, de zij-groep. Heel efficiënt voor propagandadoeleinden. Denk aan slogans als 'eerst onze mensen' of 'wij betalen, zij profiteren', wat natuurlijk een sterke generalisering is."
- Hoe ga je in tegen die wij-zijretoriek?
Stef: "Een goed idee is om meer nuance in het debat te brengen en voor meer empathie te pleiten."
- Nu hebben we het over gewelddadige taal en over Trump gehad, maar gewapende taal manifesteert zich niet alleen in de politiek.
Stef: "Inderdaad, taal als wapen is een complex concept. Je kunt er geen eenduidige definitie voor formuleren. Handiger is het om te gaan kijken wat mensen ermee associëren. En dat heb ik gedaan, door het hen gewoon te vragen, op straat in Gent. Uit mijn bevraging blijkt dat jonge mensen vooral denken aan schelden, toxische taal op sociale media en manipulatie. Volwassenen zien gewapende taal vooral opduiken in een politieke of maatschappelijke context: propaganda, polarisatie, dehumanisering op grote schaal. En ze hebben natuurlijk allebei gelijk. Taal duikt overal op als wapen. Op het microniveau van alledaagse gesprekken en op het macroniveau van het politieke discours. De taalkundige mechanismen die worden ingezet, zijn vaak ook dezelfde."
- Welke mechanismen komen dan vaker voor op het microniveau waarover je spreekt?
Psychologische taal als wapen
Stef: "Een goed voorbeeld is therapeutentaal of therapy speak. Dat is het gebruik of misbruik van psychologisch en psychotherapeutisch jargon. Termen als toxisch, trauma of uitdrukkingen als 'ik moet mijn grenzen bewaken' zijn de laatste jaren gepopulariseerd, vooral door sociale media. Dat verhoogt het bewustzijn, maar brengt ook negatieve gevolgen met zich mee. Want trauma is een klinische term; door de term te pas en te onpas in de mond te nemen banaliseer je de ervaring van mensen die echt met een trauma kampen. Je grenzen bewaken is goed, en ook belangrijk, maar het is anders als je de autoriteit van deze klinische termen misbruikt om kritiek te blokkeren of je verantwoordelijkheid te ontlopen."
Gaslighting: twijfel zaaien als strategie
- Zou je gaslighting ook een taalwapen voor het microniveau noemen?
Stef: "Ja, gaslighting doet je twijfelen aan wat je hebt meegemaakt en wat je je herinnert. De gaslighter verdraait de realiteit zodanig dat je je eigen oordeel in vraag begint te stellen. 'Dat heb je mij nooit gevraagd!' of 'Ik ben 100% zeker dat je je dat verkeerd herinnert.'"
- Hoe kan ik me hiertegen verzetten?
Stef: "Probeer niet je gelijk te bewijzen. Geef aan dat je het anders ziet en blijf bij je stuk. Als de gaslighter geen respect toont, is het beter om niet te discussiëren. Als iemand therapeutentaal of gaslighting tegen je gebruikt, kan het ook een goed idee zijn te vragen naar de mening van een buitenstaander. Voor een buitenstaander is het vaak gemakkelijker om rationeel naar de feiten te kijken."
Victim blaming
- Het begrip gaslighting hoor je tegenwoordig inderdaad vaak. Het lijkt me dat iemand dan zodanig gemanipuleerd wordt dat die zich soms zelf onterecht schuldig voelt. Zijn er nog andere mechanismen die inspelen op schuldgevoel?
Stef: "Ja, dit gebeurt ook bij victim blaming. Bij victim blaming schuif je de verantwoordelijkheid (deels) in de schoenen van het slachtoffer zelf. Tegen een vrouw die slachtoffer is van een aanranding wordt dan gezegd: 'Waarom droeg je ook zulke uitdagende kleding?'. Iemand die beroofd wordt krijgt te horen: 'Je had maar voorzichtiger moeten zijn.' Dit is het laatste waar slachtoffers op zo'n moment nood aan hebben. Ze schamen zich en voelen zich schuldig, wat het moeilijker maakt om open over de gebeurtenissen te praten en ze te verwerken."
- Heb je een tip voor wie victim blaming tegen wil gaan?
Stef: "Wanneer je een geval van victim blaming hoort, breng dan het debat meteen terug naar de kernvraag: wie heeft hier wie wat aangedaan? Maak slachtoffers duidelijk dat het niet hun schuld is."
Impact op mentaal welzijn
- Uit wat je hier allemaal vertelt leid ik af dat gewapende taal een behoorlijke impact kan hebben op ons mentaal welzijn.
Stef: "Inderdaad. Gewapende taal zorgt voor conflicten en verdeeldheid. Het kan een enorme knauw nemen uit je zelfvertrouwen en je drijven tot keuzes waar je helemaal niet achter staat. In extreme gevallen kan het tot depressie leiden."
- Wat is dan zo’n extreem geval? Is er een specifiek taalmechanisme dat op dat vlak heel gevaarlijk kan zijn?
Lastercampagne
Stef: "Een lastercampagne. Die gaat verder dan zomaar wat roddels verspreiden. Iemand probeert hierbij systematisch de reputatie van een ander te schaden voor eigen gewin. In de politiek zijn lastercampagnes schering en inslag. Maar ook op het werk, tussen ex-partners en zelfs in vriendengroepen worden lastercampagnes ingezet om iemand sociaal te isoleren. Dat kan een enorme tol eisen van iemands mentaal welzijn. Neem beschuldigingen dus niet zomaar voor waar als er geen bewijs is. En wordt er een lastercampagne tegen jou opgezet, ga dan niet in op de leugens en blokkeer de dader op alle kanalen."
- Waaraan ik verder ook denk bij taal als wapen, zijn drogredeneringen. Eigenlijk de discussie proberen te winnen met foute argumenten. Heb je dit ook onderzocht?
Whataboutisme en Gish Gallop
Stef: "Ja, ik heb in mijn workshop ook over drogredeneringen gesproken. We hadden het onder andere over het whataboutisme en de Gish Gallop. Whataboutisme ken je wellicht als de klassieke ja-maar-reflex. In plaats van in te gaan op kritiek wijs je de ander op wat die zelf fout doet. Het is een frustrerend afleidingsmanoeuvre, want het bevat vaak wel een kern van waarheid. 'Ja maar, wat jullie doen is ook niet acceptabel.' Krijg je met een whataboutisme te maken, blijf dan bij de oorspronkelijke kwestie en weiger van onderwerp te veranderen."
"De Gish Gallop werkt anders. Die overweldigt de gesprekspartner met een stortvloed aan irrelevante argumenten, onwaarheden en bijkomstigheden. Als je op alles wil ingaan, wat meestal onmogelijk is, verlies je de discussie. Maak daarom eerst en vooral je eigen standpunt duidelijk en val niet in de val door ieder argument te willen weerleggen."
Semantische verzadiging en semantische manipulatie
- Die voortdurende salvo's van gewapende taal doen me denken aan wat we semantische verzadiging noemen. Hierbij verliest een woord, juist doordat het zo vaak wordt herhaald, zijn betekenis. We denken er niet meer kritisch over na.
Stef: "Ja dat klopt. Semantic satiation wordt soms ook in verband gebracht met gewapende taal, want hoe vaker we gewelddadige termen op het nieuws horen, hoe minder ze ons raken. En nu we het toch over semantiek hebben: er bestaat ook zoiets als semantische manipulatie. Dit betekent dat men woorden bewust herdefinieert. De betekenis van een begrip wordt daarbij verdraaid. Zo is haatspraak verboden, maar wie er zich schuldig aan maakt, beroept zich dan op de ‘vrijheid van meningsuiting’ en beweert ‘gecensureerd’ te worden. In zulke gevallen kun je het beste meteen aangeven dat deze termen hier onjuist gebruikt worden."
Moreel absolutisme
- (Zucht) Als ik dat allemaal hoor, dan kan er toch maar één conclusie zijn? Wie taal op deze manieren als wapen gebruikt, moet wel een slecht mens zijn.
Stef: "Oei, je vervalt hier in moreel absolutisme, een vorm van zwart-witdenken zeg maar, iets waar we als mens van nature gevoelig voor zijn. Hierbij lijken er slechts twee uitersten mogelijk. Een gulden middenweg lijkt niet te bestaan. Wie twijfelt, nuanceert of kritiek heeft, wordt dan al snel gezien als iemand die aan de verkeerde kant staat. Nuance is echter een essentiële voorwaarde voor een gezond debat. Overtuig anderen van het belang ervan."
Hoe bied je weerstand?
- Bedankt Stef, het was een genoegen. Laten we nog iets delen: jouw beknopte handreiking voor de taalprofessional "Hoe omgaan met gewapende taal: een praktische gids".
Wat is ten slotte je belangrijkste tips voor wie tegen al deze gewapende taal wil ingaan?
Herken de patronen, ga er niet in mee
Stef: "Herken de patronen, en ga er niet in mee."
- Bedankt nog!
Handreiking: taal als wapen "Hoe omgaan met gewapende taal" (pdf)
Language Weaponization (Luis Javier Pentón Herrera, Cambridge University Press)